1.5. Bölüm Sonu Uygulama Görevi (Hands-on Challenge)
Tebrikler! Birinci bölüm boyunca bir test mühendisinin zihinsel reflekslerini, ISTQB’nin temel anayasasını ve sektörde yapılan ölümcül hataları öğrendin. Şimdi sıra, hiçbir araca veya koda ihtiyaç duymadan, yalnızca zihnini ve test prensiplerini kullanarak ilk profesyonel test analizini gerçekleştirmeye geldi.
Görev Senaryosu: “Yeni Müşteri Kayıt Ekranı”
Bir dijital bankacılık mobil uygulaması projesindesin. İş analisti masana geldi ve geliştirecekleri yeni kayıt ekranı için hazırladığı gereksinim notunu önüne bıraktı:
İş Analizi Notu:
Kullanıcı T.C. Kimlik Numarasını ve Doğum Tarihini (Gün/Ay/Yıl) girer.
18 yaşından büyük olan ve T.C. Kimlik Numarası Nüfus Müdürlüğü (MERNİS) sisteminden doğrulanan kullanıcılar sisteme başarıyla kaydedilir.
İlk bakışta her şey çok basit ve net görünüyor, değil mi? İşte sıradan biriyle bir Test Mühendisi arasındaki fark tam bu satırda başlar. Sen dokümanda yazan kadar, yazılmayan riskleri ve gri alanları da görmek zorundasın.
Senden İstenen Görev
Aşağıdaki çalışma tablosunu incele. Tabloda yer alan TC kodları sektör standardında Test Senaryosu (Test Case) anlamına gelir. Soru işaretli (?) alanları kendi mantığınla doldurarak analizini tamamla.
| Senaryo No | İncelenen Durum / Girdi Seti | Test Türü (Pozitif / Negatif) | Beklenen Sistem Davranışı (Expected Result) | İlgili ISTQB İlkesi / Mühendislik Mantığı |
| TC-01 | Bugün tam 18 yaşını dolduran kişi (Doğum günü bugünün tarihi olan) | Pozitif | Sistem kaydı başarıyla tamamlar ve onay ekranına yönlendirir. | Sınır Değer Analizi (BVA): Kuralların kesiştiği tam sınır noktası doğrulanır. |
| TC-02 | 18 yaşını doldurmasına 1 gün kalan kişi (Yarın 18 olacak kişi) | ? | ? | ? |
| TC-03 | Nüfus Müdürlüğü doğrulama servisi çökmüş veya yanıt vermiyorken kayıt denemesi | ? | ? | ? |
| TC-04 | T.C. Kimlik alanı boş bırakılarak doğrudan “Devam” butonuna basılması | ? | ? | ? |
| TC-05 | Gelecek bir tarihin (örneğin yarının veya 2030 yılının) doğum tarihi seçilmesi | ? | ? | ? |
| TC-06 | 125 yaşında bir doğum tarihinin girilmesi (örneğin doğum yılı 1901 seçilmesi) | ? | ? | ? |
🔍 Görev Çözüm Kılavuzu ve Referans Çizelgesi
Tabloyu doldurmayı denedikten sonra aşağıdaki profesyonel çözüm tablosu ile kendi analizini karşılaştır:
| Senaryo No | Test Türü | Beklenen Sistem Davranışı (Expected Result) | İlgili ISTQB İlkesi / Mühendislik Mantığı |
| TC-02 | Negatif | Sistem işlemi durdurmalı, kayıt yapmamalı ve net bir hata vermelidir: “Mevzuat gereği 18 yaşını doldurmamış kullanıcılar hesap açamaz.” | Sınır Değer Analizi (BVA): Kabul edilen sınırın hemen bir altındaki kritik değerin doğrulanması. |
| TC-03 | Negatif | Sayfa beyaz ekranda donup kalmamalıdır (Crash/500 önlenir). Kullanıcıya açıklayıcı mesaj gösterilir: “Kimlik doğrulama servisine şu an ulaşılamıyor, lütfen birkaç dakika sonra tekrar deneyiniz.” | Zarif Dayanıklılık (Graceful Degradation): Dış sistem bağımlılığı çöktüğünde ana uygulamanın güvenle ayakta kalması. |
| TC-04 | Negatif | İstek sunucuya hiç gönderilmeden anında form üzerinde kırmızı uyarı belirmelidir: “T.C. Kimlik Numarası boş bırakılamaz.” | Erken Doğrulama & Boş Değer Kontrolü: Gereksiz ağ trafiğini önlemek ve veri bütünlüğünü korumak. |
| TC-05 | Negatif | Takvim bileşeni gelecek tarihlerin seçilmesine izin vermemeli; elle girilirse “Geçerli bir doğum tarihi giriniz” uyarısı vermelidir. | Girdi Doğrulama & Mantıksal Tutarlılık: Mantıksal olarak imkânsız verilerin veritabanına sızmasını engellemek. |
| TC-06 | Negatif | Sistem mantık sınırlarını aşan bu durumu yakalamalı; ek güvenlik onayı istemeli veya “Lütfen geçerli bir doğum tarihi giriniz” uyarısı vermelidir. | Uç Sınır / Anomali Testi: Mantıksız veya sıra dışı verilerin veri temizliğini bozmasını engellemek. |
4. “Bir de Şöyle Düşün” (Kutu İçeriği)
💡 Bir de Şöyle Düşün: Gece Kulübü Kapısındaki Güvenlik Görevlisi
Sen lüks bir gece kulübünün kapısındaki kıdemli güvenlik görevlisisin:
Mutlu Yolcu: Kimliği elinde, tam 25 yaşında, kıyafeti kurallara uygun. “Hoş geldiniz” der, içeri alırsın (TC-01).
Sınırda Kalan: Gece yarısına 10 dakika kala gelip “10 dakika sonra doğum günüm, 18 oluyorum” diyeni içeri almaz, kuralları uygularsın (TC-02).
İletişim Kesintisi: Telsizin çekmiyor ve kulübün veri tabanına ulaşıp davetli listesini kontrol edemiyorsun. Kapıyı ardına kadar açıp herkesi içeri mi alırsın, yoksa misafirleri kibarca kenarda bekletip telsiz bağlantısının gelmesini mi beklersin? (TC-03 – Zarif Dayanıklılık).
Yazılımın kapısındaki güvenlik görevlisi sensin. Sistem içeriye kimin, hangi koşullarda ve nasıl gireceğini senin senaryoların sayesinde belirler.
5. Mini Alıştırma
Mülakat Sorusu: Yukarıdaki analiz dokümanında yer alan “18 yaşından büyük olan…” cümlesini okuduğunda, henüz tek satır kod yazılmadan analiz toplantısında iş analistine sorman gereken en kritik Shift-Left sorusu ne olmalıdır?
“Metindeki ’18 yaşından büyük’ kuralı tam 18. yaş gününü kutlayan birini kapsıyor mu? Yani sistem şartı ‘Doğum Tarihi > 18’ (19 yaş ve üzeri) şeklinde mi kodlanacak, yoksa ‘Doğum Tarihi >= 18’ (18 yaşını doldurmuş herkes) olarak mı kurgulanacak?”
(Not: Bu soru projenin ilerleyen aşamalarında çıkacak yüzlerce satırlık hatalı kodlamayı ve müşteri şikayetini henüz analiz masasında yok eder.)